KDV ve Stopaj İndirimi Kiracıya Yansır mı?

Merak edilen konu, kira ödemelerindeki stopajda yapılan yüzde 10’luk indirimin kime yarayacağıdır. Mal sahibine mi? Kiracıya mı? Bu soru kira sözleşmelerindeki kira bedellerinin nasıl tespit edildiği ile ilgilidir...

KDV ve Stopaj İndirimi Kiracıya Yansır mı?

Dünya Gazetesi'nden Numan Emre Ergin'in Yazısı...

Değerli okurlar, Kurban Bayramı’nın ilk günü Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı kararları ile bazı ürünlerdeki KDV oranları ile kira ödemelerinden yapılan gelir vergisi stopaj oranında indirim yapılarak vatandaşa bayram hediyesi verilmiş oldu.

Söz konusu indirimlerin pandemi nedeniyle zor günler geçiren bazı sektörlere (özellikle küçük esnafa) destek olmak ve ekonomiyi (özellikle tüketimi) canlandırmak adına yapıldığını söyleyebiliriz.

Ancak gecikmiş bir adım! Bu indirimlerin yeni normale dönüş açıklamasıyla birlikte, hatta daha önce yapılması gerekirdi.

31 Aralık 2020 tarihine kadar aşağıda belirtilen kira ödemelerinde yapılan yüzde 20 oranındaki gelir vergisi stopaj kesintisinin yüzde 10’a düşürülmesidir:

-- Gelir Vergisi Kanunu’nun 70. maddesinde yazılı mal ve hakların kiralanması karşılığında yapılan ödemeler,

-- Vakıflar (mazbut vakıflar hariç) ve derneklere ait gayrimenkullerin kiralanması karşılığında yapılan kira ödemeleri,

-- Yabancı devletlere, yabancı kamu idare ve kuruluşları ile uluslararası kuruluşlara ait diplomatik statüsü bulunmayan gayrimenkullerin kiralanması karşılığında yapılan ödemeler

-- Kooperatiflere ait taşınmazların kiralanması karşılığında yapılan kira ödemeleri.

Söz konusu KDV indirimlerine baktığımızda, indirimlerin genellikle pandemi nedeniyle kapatılan iş yerlerinde sunulan hizmetleri kapsadığı görülmektedir.

Bu noktada KDV indirimlerinin kime yarayabileceğini değerlendirmek gerekir. Her şeyden önce bu indirimlerin kime yarayacağı, indirimin fiyatlara yansıtılıp yansıtılmayacağı veya indirimin ne kadarının fiyatlara yansıtılacağı ile ilgilidir.

Eğer KDV indirimi tamamen fiyatlara yansıtılırsa, söz konusu hizmetlerin fiyatlarında yüzde 7-9 civarında bir azalmanın olması beklenmelidir. Bu durum tüketiciye yarar.

Tüketici talebi bu indirim nedeniyle artarsa indirim dolaylı olarak işletmelere de yarar. Eğer indirim fiyatlara yansıtılmazsa, indirimin tamamından işletmeciler yararlanır.

Peki KDV indirimi fiyatlara yansır mı?

Bu soruya mikroiktisat bilimi şöyle cevap vermektedir: Bir mal ve hizmetin talep esnekliği ne kadar düşükse vergideki artışın tüketiciye yansıtılması o kadar kolaydır.

Benzer şekilde, bir malın arz esnekliği ne kadar düşükse vergi yükü o oranda satıcı üzerinde kalır. Vergi artışına ilişkin bu önermeyi tersinden de okumak mümkündür.

Talep esnekliği düşükse satıcı vergi indirimini tüketiciye yansıtmayacaktır. Arz ve talep esnekliği malın fiyatı ile arz/talep arasındaki ilişkidir.

Yani malın veya hizmetin fiyatı değiştiğinde tüketici veya satıcıdan hangisi talebini veya arzını daha kolay değiştiriyorsa vergi indiriminden o daha fazla yararlanacaktır. KDV indirimi yapılan ürünlere baktığımda, ben KDV indiriminin fiyatlara çok yansıyacağını düşünmüyorum.

Dolayısıyla indirimlerden daha ziyade işletmeler yararlanacaktır diyebilirim. Bu durumdan, devlet indirdiği KDV kadar vergi gelirinden vazgeçerek pandemi dolayısıyla kapanan veya işleri azalan işletmelere dolaylı bir nakit desteği sağlamaktadır sonucu çıkarılabilir.

Bu noktada düğün organizasyonu gibi büyük montanlı harcamalarda fiyat indirimi konusunda düğün sahipleriyle işletmecilerin sıkı pazarlık edeceği muhakkaktır. Düğün sahiplerine tavsiyem fiyat görüşmelerinde KDV konusunu açıkça müzakere etmeleridir.

İkinci konu da kira ödemelerindeki stopajda yapılan yüzde 10’luk indirimin kime yarayacağıdır. Mal sahibine mi? Kiracıya mı?

Bu soru kira sözleşmelerindeki kira bedellerinin nasıl tespit edildiği ile ilgilidir. Ülkemizde genellikle kiralar “net” üzerinden belirlenmekte, KDV’ye tabi kiralama söz konusuysa KDV tutarı ayrıca belirtilmektedir (kira bedeli + KDV). Buradaki net kira ile kasıt stopaj sonrası kalan tutardır.

Kira sözleşmelerinin “brüt” kira üzerinden düzenlendiği sözleşmeler de bulunmaktadır. Son yapılan stopaj indirimi düzenlemesi açısından sözleşmedeki kira ödemelerinin net üzerinden mi, brüt üzerinden mi belirlendiği önemlidir.

Analize geçmeden önce belirtmek gerekir ki, söz konusu stopaj müessesi şirketlerin kira gelirlerinden ziyade (çünkü bunların kira gelirlerinden stopaj yapılmamaktadır) gerçek kişilerin, vakıf ve dernekler ile kooperatiflerin kira gelirlerini etkilemektedir.

Bu noktada iyi anlaşılması için konuyu bir örnekle açıklayalım. Mal sahibi “ben aylık 8.000 lira kira isterim” dediğinde eline aylık geçecek net paraya işaret etmektedir.

Aslında mal sahibinin aylık kira geliri 10.000 lira olup kiracı 2.000 lira (yüzde 20) stopaj kesintisi yapıp kalan 8.000 lirayı mal sahibine öder.

Mal sahibi yıllık kira gelirini 120.000 lira (aylık stopaj öncesi 10.000 lira ) üzerinden beyan eder ve hesaplanan gelir vergisinden yıl içinde kesilen toplam 24.000 lira stopajı düşer.

Hesaplanan gelir vergisi, yıl içinde kesilen vergilerden fazlaysa aradaki farkı öder, azsa fazla kesilen stopajı nakden veya mahsuben iade alır. Yıllık beyanname verilmiyorsa yıl içinde kesilen stopaj nihai vergi olarak kalır.

Örnekteki mal sahibinin başka geliri olmadığı varsayımında, 2020 yılı için beyan edeceği gelir vergisi tutarı (yüzde 15 götürü gider uygulanmıştır) 23.010 lira olup 990 lira stopaj iadesi alacaktır.

Peki stopaj oranı yüzde 10’a indirildiğinde durum ne olmaktadır?

Eğer sözleşme brüt kira üzerinden yapılmışsa kiracı 2020 yılının son 5 ayında 10.000 lira kira ödemesi üzerinden 1.000 lira stopaj yapıp mal sahibine 9.000 lira net ödeme yapacaktır.

Bu durumda, mal sahibinin yıllık kira geliri yine 120.000 lira olacak ama toplam kesilen stopaj tutarı 19.000 lira olacaktır.

Mal sahibi yine 23.010 lira gelir vergisi beyan edecek, yıl içindeki kesilen stopajı mahsup edip kalan 4.010 lira gelir vergisini 2021 yılı Mart ve Temmuz ayı sonuna kadar iki taksitte ödeyecektir.

Mal sahibinin vergi yükü aynı kalmıştır. Devletin kasasına giren vergi aynı kalmıştır ama daha az stopaj nedeniyle her ay indirime isabet eden 1.000 lira stopaj ertesi yıl Mart/Temmuz sonuna kadar geç tahsil edilmiştir.

Yani brüt kira sözleşmelerinde Devlet geç vergi tahsil etmek suretiyle mal sahiplerini desteklemiş olmaktadır.

Mal sahipleri son 5 ay daha fazla net kira geliri elde etmiş olmaktadır. Kiracının nakit çıkışlarında ise indirim olmadığı duruma göre herhangi bir değişiklik olmamıştır.

Kira sözleşmesi net kira üzerinden yapılmışsa (örnekte net 8.000 lira), stopaj indirimi sonrasında ödenecek net kira tutarında bir değişiklik olmayacak, ancak kiracı Gelir Vergisi Kanunu’nun 96. maddesi uyarınca net tutarı yeni stopaj oranı üzerinden brütleştirecektir.

Nitekim Gelir İdaresi Başkanlığı da geçmişte stopaj oranı yüzde 22’den yüzde 20’ye düşürüldüğünde bu yönde görüş beyan etmiştir.

Bu durumda, kiracı 8.888 lira üzerinden 888 lira stopaj kesintisi yapıp geri kalan 8.000 lirayı mal sahibine ödeyecektir.

Bu durumda mal sahibinin 2020 yılı kira geliri toplamı 114.440 lira (ilk 7 ay 10.000 lira, son 5 ay 8.888 lira) olup kesilen toplam stopaj da 18.400 liradır.

Mal sahibinin 2020 yılına ilişkin gelir vergisi ise 21.734 lira olmaktadır.

Bu durumda kesintiler sonrası kalan 3.334 lirayı 2021 yılı Mart ve Temmuz ayı sonuna kadar iki taksitte ödeyecektir. Bu durumda, stopaj indiriminden daha ziyade kiracı yararlanmaktadır.

Kiracı son 5 ay daha az kira ödediğinden ve stopaj kesintisi yaptığından daha az nakit çıkışı yaşamaktadır. Mal sahibi ise eline net olarak aynı kira geçmesine rağmen daha az gelir vergisi ödese de vergi sonrası toplam net geliri azalmaktadır. Devlet ise bu seçenekte daha az vergi tahsil etmektedir.

Kira bedelinin net veya brüt üzerinden düzenlendiği (veya KDV dahil/hariç olup olmadığı) kira sözleşmesinden tam anlaşılmıyorsa, Yargıtay içtihatları genelde kiracıdan yana tutum sergileyerek kira bedelinin vergiler dahil tutar olduğu görüşündedir.

Yukarıdaki basit örnekten çıkan sonuç şudur: Kira stopajındaki indirim brüt kira üzerinden yapılan sözleşmelerde kiracılara (işletmelere) değil mal sahiplerine yaramaktadır.

Net kira üzerinden yapılan sözleşmelerde ise esas faydayı kiracılar sağlamaktadır. Ülkemizdeki kira sözleşmelerinin büyük bir kısmının net kira üzerinden yapıldığı düşünüldüğünde, bu indirimden daha az nakit çıkışı sağlayacak olan kiracı işletmeler fayda görecek, mal sahiplerinin vergi sonrası kira geliri ise azalacaktır. Bu durum, aşağıdaki tablodan daha iyi anlaşılmaktadır. 

Güncelleme Tarihi: 04 Ağustos 2020, 22:43
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER